در این متن می خوانید:
      1. بحث کلام یکی از شاخه‌های علومی در میان دانشمندان
      2. وارد شدن مباحث پلورالیسم در کلام جدید
      3. تشکیل دهنده‌ی مباحث کلام جدید با مطرح شدن مباحث در دوره‌های اخیر
      4. انتظار بشر از دین مبحثی در کلام جدید
      5. اشکالاتی به مباحث سنّتی کلام
      6. بحث هرمونوتیک و مباحث مربوط به قرائت‌های مختلف
      7. قرائت‌های مختلف به معنای هرمونوتیک نیست
      8. شروع مباحث قرائت‌های مختلف از دهه‌ی ۷۰
      9. نقد به کتاب قبض و بسط آقای سروش
      10. دستخوش تغییر بودن فهم ما از دین
      11. کتاب شریعت در آینه‌ی معرفت آیت الله جوادی آملی (حفظه الله) در مقابل کتاب آقای سروش
      12. تجلیل از کتاب آقای شیخ صادق لاریجانی توسّط آقای سروش
      13. اشکالاتی که آقای سروش به کتاب آقای جوادی آملی دارد
      14. کتاب هرمونوتیک، کتاب و سنّت آقای محمّد مجتهد شبستری
      15. رسوب پیدا کردن بحث هرمونوتیک در بسیاری از اذهان‌ها
      16. مطرح شدن مبحث فلسفه‌ی مارکسیسم در اوایل انقلاب
      17. کتاب مسائل جدید کلامی و فلسفه‌ی دین آقای خسروپناهی راجع به هرمونوتیک
      18. کتاب آقای هادی صادقی به نام درآمدی بر کلام جدید
      19. مباحثی در کلام جدید کتاب آقای علی شیروانی
      20. کتاب باورها و پرسش‌ها، جستارهایی در کلام جدید از آقای هادوی تهرانی
      21. کتابی به نام هرمونوتویک از آقای احمد واعظی
      22. آقای مجتهدی شبستری و آقای سروش پرچمدار هرمونوتیک در کشور
      23. هرمونوتیک چیست؟
      24. نقل قول آقای خسروپناه در کتاب خود
      25. پیدایش بحث هرمونوتیک
      26. مشکلات زیاد بر سر تألیف اصطلاح هرمونوتیک
      27. معنای اصطلاحی هرمونوتیک از زبان ریچارد پالمر
      28. مراحل مختلف هرمونوتیک
      29. تبیین ماهیت فهم، تعریف اخیر و معاصر هرمونوتیک
      30. قواعد فهم نقطه‌ی تمرکز فیلسوفان روی هرمونوتیک
      31. هدف از کلام انتقال معانی و مقصود
      32. منتقل شدن تمرکز از نویسنده و متکلّم به شارح و مفسّر
      33. هدف اصلی هرمونوتیک، تدوین روشی برای به دست آوردن علوم انسانی
      34. عبارات آقای سروش در کتاب قبض و بسط
      35. معانی عبارات گرسنه‌ی معانی هستند نه آبستن آن‌ها از دید آقای سروش
      36. نتیجه‌ی هرمونوتیک چیست؟
      37. هرمونوتیک روش‌شناختی چیست؟
      38. بحث مفصّل راجع به هرمونوتیک در نزد فضلا
      39. هرمونوتیک فلسفی در چه موردی بحث می‌کند؟
      40. بیشتر بودن دایره‌ی شمول هرمونوتیک فلسفی از هرمونوتیک روش‌شناختی
      41. تمثیل آقای سروش در مورد نتیجه‌گیری از قرائت‌های مختلف
      42. متفاوت بودن برداشت هر کس از آثار هنری
      43. وسیع بودن دامنه‌ی هرمونوتیک

«بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ»

بحث کلام یکی از شاخه‌های علومی در میان دانشمندان

همان‌طور که مستحضر هستید در میان دانشمندان اسلامی یکی از شاخه‌های علومی بحث کلام بوده است، همیشه مطرح بوده است و موضوعات متنّوعی هم ذیل آن مطرح می‌شد که الآن از آن به عنوان کلام قدیم یاد می‌شود که عمدتاً شامل همان مباحث سنّتی کلام است که شامل خداشناسی، نبوّت، امامت، بحث عدل در مورد خدای متعال و از این قبیل مباحث است.

Ranjbariyan-13950122-Hermo-ThaqalainSite (2)

وارد شدن مباحث پلورالیسم در کلام جدید

 لکن با مرور زمان یک سری مباحث دیگری در حوزه‌ی کلام مطرح می‌شود که این‌ها در حوزه‌ی سنّتی کلام قبلاً جایگاهی نداشته یا این‌قدر برجسته نبوده است که این‌ها مجموعاً تشکیل دهنده‌ی مباحث مربوط به کلام جدید هستند. مثلاً از جمله مباحث مربوط به پلورالیسم است که بحث تکثّرگرایی در حوزه‌های مختلفی را می‌تواند مطرح کند که حالا آن فعلاً موضوع بحث ما نیست. امّا غرض این‌که این بحثی است که سابقه‌ی چندانی نداشته است گرچه برای همه‌ی این‌ها شاید بشود یک رگه‌هایی در متون سنّتی و کلاسیک پیدا کرد لکن خیلی جدّی نبوده است یعنی مسئله‌ها این نبود حتّی شما به دوره‌های اخیر مراجعه کنید، مثلاً فرض کنید کتاب‌های مرحوم استاد شهید مطهری (رحمه الله علیه) بیشتر ناظر به کلام قدیم است به اضافه‌ی شبهاتی که برخاسته از فلسفه‌ی مارکسیسم بود و الآن که من و شما همچنان این کتاب‌ها را برای جوان‌ها توصیه می‌کنیم بخشی ناشی از این است که ما کتاب به روز قابل توجّهی نداریم و گرنه روح حاکم بر مباحث کلامی مرحوم شهید مطهری در مباحث جدید به شبهات مربوط به مباحث فلسفه‌ی مارکسیسم برمی‌گردد و بحث پلورالیسم مسئله‌ی زمانه‌ی شهید مطهری نبود یا حتّی همین بحث هرمونوتیک که می‌خواهیم مطرح کنیم این بحث زمانه‌ی شهید مطهری نیست؛ گرچه ممکن است یک رگه‌هایی، یک مطالبی، یک عباراتی راجع به این شما در آن کتاب‌ها پیدا کنید و بشود از آن برای این بحث‌ها هم استفاده کنید. امّا آن کتاب‌ها و آن مباحث برای این منظور وضع نشد غرض یک چیز دیگری بود و مباحث مبنایی دین و اسلام و مباحث کلامی را مطرح می‌کرد حالا استدراداً شاید یک اشاره‌ای به چیزهایی شده است.

Ranjbariyan-13950122-Hermo-ThaqalainSite (4)

تشکیل دهنده‌ی مباحث کلام جدید با مطرح شدن مباحث در دوره‌های اخیر

امّا در دوره‌های اخیر یک سری مباحث مطرح شده است- بعضی به سده‌های اخیر می‌رسد، بعضی به دهه‌های اخیر می‌رسد- این‌ها تشکیل دهنده‌ی مباحث مربوط به کلام جدید است و ما این را در عنوان بحث صفحاتی از کلام جدید گفتیم، به خاطر این‌که بنا نداریم همه‌ی مباحث کلام جدید را کار کنیم؛ چون همه‌ی مباحث مفصّل است.

انتظار بشر از دین مبحثی در کلام جدید

صفحاتی را می‌خواهیم ورق بزنیم بعضی از مواردی که در دانش کلام جدید مطرح می‌شود که شامل انتظار بشر از دین است که این هم یکی از مباحث کلام جدید است یعنی این‌که دین تا کجا باید حضور داشته باشد. در واقع انسان معاصر حداقل بخش قابل توجّهی یا اکثریّتی از انسان معاصر، اصل وجود خدا را پذیرفتند یعنی این‌که این عالم یک خدایی دارد یا حالا همین را به تعابیر و عبارات مختلف می‌گویند به شکل این‌که وجود ماوراء، به شکل حس پرستش، به شکل حس نیاز به معنویت و امثال این‌ها را به نحوی پذیرفتند، امّا روی یک چیزهایی بحث‌های جدّی دارند و آن این‌که حالا دینی که شما می‌گویید تا کجا باید حضور پیدا کند؟ آیا در قلمرو عبادات است؟ یا قلمرو فراتر از آن است و مباحثی از این قبیل. این‌ها تشکیل دهنده‌ی مباحثی از کلام جدید است یا پلورالیسم که اشاره کردم.

Ranjbariyan-13950122-Hermo-ThaqalainSite (5)

اشکالاتی به مباحث سنّتی کلام

 اشکالات جدیدی که احیاناً به مباحث سنّتی کلام گرفته می‌شود، در مورد فرض کنید برهان نظم اشکالاتی مطرح می‌شود که بعضی این‌ها را در کلام قدیم بحث می‌کنند، بعضی در کلام جدید بحث می‌کنند. خلاصه این‌ها مجموعاً مباحثی است که تشکیل دهنده‌ی کلام جدید است. حالا آن چیزی که ما فعلاً روی آن دست گذاشتیم بحث هرمونوتیک و مباحث مربوط به قرائت‌های مختلف است و گفتیم اگر بشود این را حدود سه جلسه جمع کنیم و اگر رسیدیم و مجالی بود یک بحثی هم راجع به صفحه‌ی دیگری از کلام جدید داشته باشیم و آن نسبت بین دین و اخلاق است که اگر برسیم آن را هم بحث کنیم.

بحث هرمونوتیک و مباحث مربوط به قرائت‌های مختلف

امّا «ما نحن فیه» مبحث هرمونوتیک و مباحث مربوط به قرائت‌های مختلف است. در واقع بحث هرمونوتیک این‌طور نیست که مثلاً فرض کنید ما خواسته باشیم یک بحثی از فلسفه‌ی غرب را بخوانیم. یکی از رشته‌های ما فلسفه‌ی غرب است و به آن‌جا می‌رویم مباحث مختلفی از این دانش را ورق می‌زنیم و شروع به خواندن می‌کنیم از جمله هم می‌تواند این باشد. ولی این‌که ما مشخّص روی این دست می‌گذاریم به خاطر این‌که این بحث در واقع اضلاعی دارد که با بحث‌های دینی ما اصطحکاک پیدا می‌کند و در واقع ناظر به همین مباحث دینی است که دقیقاً ما روی همین‌ها بحث می‌کنیم و تلاش می‌کنیم و درس می‌خوانیم روی همین‌ها دست می‌گذارد. از این جهت لازم است که ببینیم چیست.

Ranjbariyan-13950122-Hermo-ThaqalainSite (1)

قرائت‌های مختلف به معنای هرمونوتیک نیست

الآن آن چیزی که ما با آن در جامعه مواجه هستیم مبحث قرائت‌های مختلف است. قرائت‌های مختلف دقیقاً به معنای هرمونوتیک نیست، این‌ها یک ارتباطی با هم دارند امّا به این معنا نیست که هرمونوتیک یعنی قرائت‌های مختلف. امّا آن چیزی که ما الآن در جامعه با آن مواجه هستیم مبحث قرائت‌های مختلف است و از باب همان حدیث همیشگی «رَحِمَ‏ اللَّهُ‏ امْرَأً عَرَفَ‏ قَدْرَهُ»[۱] که بدانیم چه وضعیّتی داریم باید این را توجّه داشته باشیم که مبحث قرائت‌های مختلف کأنّ به نحوی بین متفکّرین ما پذیرش پیدا کرده است یعنی کسانی که داعیه‌دار اندیشه‌ در فضای گفتمانی کشور ما هستند، این‌ها تقریباً این بحث را پذیرفتند و حتّی در میان مخاطبان خود پذیرفته شده است و مخصوصاً با دامنه‌ای که بحث قرائت‌های مختلف و مقدّم بر هرمونوتیک دارد که آن را توصیه به همه چیز می‌دهند نه فقط متون دینی و قدسی بلکه فرض کنید مباحث هنری، تاریخی و همه‌ی این‌ها را توصیه می‌دهند و می‌گویند شامل می‌شود، شما می‌بینید در جامعه‌ی هنری ما هم کأنّ این پذیرفته شده است، در گروه‌های مختلف کسانی که در مباحث تاریخی کار می‌کنند این بحث پذیرفته شده است که قرائت‌ها مختلف است، هر کسی قرائتی دارد.

شروع مباحث قرائت‌های مختلف از دهه‌ی ۷۰

ما قبل از این‌که به این برسیم کمی باید عقب‌تر برویم، ببینیم چه خبر است و این‌ بحث‌ها از کجا مطرح شده است. در کشور ما تقریباً این مباحث از دهه‌ی ۷۰ شروع شد یعنی تقریباً اواسط دهه‌ی ۷۰ که یکی آقای سروش این مباحث را به نوعی مطرح کرد حالا تاریخی می‌گویم یعنی آن چیزی که انعکاس پیدا کرد و گرنه شاید به لحاظ عمق فکری نفر دوم قوی‌تر از سروش باشد و آن آقای محمّد مجتهد شبستری است. آقای سروش اوایل دهه‌ی ۷۰ بحث معروف نظریه‌ی قبض و بسط تئوریک شریعت را مطرح کرد که در قالب یک کتاب منت